„Dekalog” dobrego wychowania (1)

Łagodna perswazja

 

Umiejętność przekonywania jest bardzo ważną kompetencją każdego człowieka. Umiejętność perswazji jest szczególnie przydatna w procesie wychowania. Stanowi przecież istotne ogniwo w budowaniu u wychowanków systemu motywacji. Perswazja, najogólniej mówiąc, jest formą namawiania do czegoś, przy użyciu skutecznych argumentów. Warto w tym miejscu przytoczyć pewne opowiadanie pokazujące, że perswazja nie jest wcale taka łatwa.

 

Otóż, matka chciała wysłać małego Łukasza do sklepu po jakąś potrzebną naprędce drobnostkę. Ale malec – nie wiadomo z jakiego powodu – akurat w tym momencie nie miał ochoty do takiej posługi, więc z uporem godnym lepszej sprawy powtarzał: – Nie pójdę i koniec! Po parominutowych perswazjach zdenerwowana matka wręczyła chłopcu pieniądze, karteczkę i torbę, i wyprowadziła na dwór. Dziecko stało jakiś czas nieruchomo i powtarzało to swoje „nie pójdę”, ale potem widząc, że nie ma szans na przeforsowanie swojego widzimisię, zabrało się powoli, noga za nogą w stronę sklepu, wyrzucając jeszcze na odchodnym: – Nóżkami idę, ale sercem stoję w miejscu! W kontekście tego przekładu powstaje pytanie: jak motywować, jak skutecznie perswadować?

 

W edukacji można wyróżnić kilka reguł rządzących procesem wychowawczym, które regularnie stosowane przynoszą w konsekwencji oczekiwane rezultaty. Warto je pokrótce omówić.

 

Reguła sympatii. Okazuje się, że perswazja jest skuteczna wtedy, gdy ma ona miejsce w sprzyjających okolicznościach. Taką okolicznością jest przyjazne, pełne miłości i sympatii podejście do wychowanka w celu przekonania go do jakiejś idei, poglądu czy zachowania. Można więc powiedzieć, że w perswazji liczy się bardzo wstęp. Odbiór przez dziecko własnych rodziców ma nieraz decydujący wpływ na uległość czy posłuszeństwo. Trzeba więc dbać o formę przekazu, jego miejsce, a także kontekst. Znany psycholog, R. Cialdini, udowodnił, że ludzie lubią tych, którzy ich lubią. Okazywanie pozytywnych uczuć przy przekonywaniu wychowanka jest świetnym sposobem realizacji postulatu łagodnej perswazji. Stawianie czegoś „na ostrzu noża” z jednoczesnym ostrym, nieprzyjemnym przekazem, nie służy trwałości zmian, do jakich ma prowadzić owa perswazja.

 

Reguła sugestywności. Sugestię można definiować jako nakaz do działania zgodnego z jej treścią. Treść sugestii jest zawsze zwerbalizowana. Najczęściej sugeruje się za pomocą słów (werbalnie). Może być także przekazywana niewerbalnie – gestami, mimiką, intonacją głosu lub w formie symbolicznej (np. znaki drogowe). Jest ona przekazywana wprost lub w postaci zakamuflowanej (w formie metafory). Może być rozkazem, prośbą, perswazją, dyrektywą, poradą, poleceniem, zakazem, nakazem czy zarządzeniem. Sugestywny przekaz informacji przez rodzica czy wychowawcę ma na celu wpłynięcie na zmianę poglądu czy postępowania wychowanka. Sugestywność wymaga także cierpliwości i umiejętności docierania z komunikatami w odpowiednim momencie. Stąd też rodzice powinni w tym obszarze oddziaływać wychowawczo bardziej planowo niż spontanicznie.

 

Reguła wzajemności. Aby być bardziej komunikatywnym rodzicem, ojciec lub matka powinni stawać się także podatnymi na perswazję swoich dzieci. Syn czy córka muszą mieć świadomość, że przy odpowiedniej motywacji rodzice również potrafią ustąpić. Istnieje przecież znana zasada komunikacyjna: „dawaj to, co chcesz otrzymać”. Dlatego też rodzice powinni być świadomi, że zarówno dzieci, jak i siebie, należy wychowywać do wzajemności. A warunkiem wzajemności jest uczestnictwo w dialogu. Jak pisał ks. Józef Tischner, wezwanie do wzajemności płynie od Drugiego. Wzajemność jest obopólnym ratunkiem udzielanym sobie po to, aby bardziej i dojrzalej żyć światem i sobą. Wzajemność to skierowana ku sobie nawzajem twórczość.